A   A   A
Ynys Enlli / Bardsey Island

Ynys Enlli

Aberdaron, LL53 8DE (map)
08458 11 22 33
[email protected]
Ynys Enlli

Ynys Enlli / Bardsey Island
Yn sicr mae Enlli yn lle arbennig iawn, mae rywsut ar wahân o’r  byd swnllyd, modern. Mae’n hynod o bwysig am ei hanes, bywyd gwyllt, ysbrydolrwydd a diwylliant Cymreig. Ers 1979 mae’r gwerthoedd yma wedi eu sicrhau o dan berchnogaeth Ymddiriedolaeth Ynys Enlli sy'n diogelu ecosystemau bregus yr ynys a’u bywyd gwyllt, diogelu ei safleoedd hanesyddol ac yn annog pobl i ymweld â'r ynys fel man o harddwch naturiol a phererindod. Mae teithiau cwch (sy’n dibynnu ar y tywydd) ar gael o Borth Meudwy neu Bwllheli.

Mae Enlli wedi bod yn gyrchfan bererindod ers blynyddoedd cynharaf Cristnogaeth ond mae creiriau o aneddiadau yno o'r cyfnod cynhanes. Credir i Sant Cadfan sefydlu mynachlog ar yr ynys yn AD546, ond mae'r adfeilion presennol yn dyddio o Abaty Awstinaidd y Santes Fair a sefydlwyd yn y drydedd ganrif ar ddeg. Yn ôl y sôn mae'r ynys yn safle claddu i 20,000 o seintiau.  

Wedi diddymiad y Mynachlogydd yn 1537, gadawyd Enlli i’r môr-ladron ac ysbeilwyr, hyd nes y sefydlwyd cymuned ffermio a physgota yno o dan berchnogaeth yr Arglwydd Niwbwrch yng nghanol y ddeunawfed ganrif. Adeiladwyd y rhan fwyaf o'r adeiladau ar yr ynys ganddo yn ystod y 1870au.

Mae Enlli'n bwysig yn genedlaethol ac yn rhyngwladol am ei bywyd gwyllt. Mae Ymddiriedolaeth Ynys Enlli, ynghyd â’r RSPB, yn sicrhau bod ffermio traddodiadol yn cynnal y fflora a ffawna arbennig; pori Gwartheg Duon Cymreig, adfer waliau clawdd a phlannu cnydau gwraidd ar gyfer da byw ac adar.

Mae'r rhostiroedd a glaswelltir arfordirol yn gyfoethog mewn bioamrywiaeth, gyda charpedi glas o Seren y Gwanwyn, pinc y Glustog Fair a phorffor y Grug. Mae'r môr o amgylch yn gyfoethog mewn bywyd morol gydag Anemoniau a Chwistrellau Môr, Gwlân Môr a Chrestenogion, Dolffiniaid Risso, Llamhidyddion a Morloi Llwyd.

Mae Enlli yn arbennig o enwog am ei adar, ac ers 1953 mae wedi bod yn gartref i Arsyllfa Adar a Maes Enlli sy'n astudio ac yn cofnodi adar a'u mudo. Mae'r rhestr drawiadol o adar prin yn cynnwys crwydriaid egsotig megis Euryn yr Haf, Albatros Aelddu a’r Jynco Llygatddu. Hwyrach bydd rhyw 40,000 o adar yn glanio o amgylch y goleudy yn ystod lleuad newydd Hydref, gyda hyd at 4,000 o Delorion yr Helyg yn pasio heibio wrth fudo mewn un diwrnod.

Mae'r adar yn cynnwys Hebogiaid Tramor, Carfilod, Tinwennod y Garn a Brain Coesgoch. Mae'r ynys yn enwog iawn fel cytref magu 10-16,000 o barau o Adar Drycin Manaw. Mae sŵn yr adar hyn wrth iddynt ddod i'r lan yn ystod y nos yn iasol.
Adran Economi a Chymuned, Cyngor Gwynedd, Caernarfon LL55 1SH | Hawlfraint © Cyngor Gwynedd 2017 | Telerau ac Amodau | Preifatrwydd  | [email protected] | 01286 679686
GwyneddConwy