Diwylliant Eryri  

Lleoliad: Llanbedrog

Bore:  Ewch draw i un o brif leoliadau celf Cymru: Oriel Plas Glyn-y-Weddw. Mae’r oriel wedi’i lleoli mewn Maenordy Fictoraidd Gothig gradd 2 seren ym Mhenrhyn Llŷn. Yn ddiweddar, dathlodd yr oriel ei phen-blwydd yn 150 oed. Dyma’r lleoliad celf cyntaf yng Nghymru ac un o’r rhai prydferthaf yn y wlad.  Saif yr oriel ym mhentref Llanbedrog ym Mhenrhyn Llŷn mewn lleoliad golygfaol iawn.  Fe adeiladwyd y Plas ym 1857 ac fe’i dyluniwyd fel maenordy Gothig ar gyfer y Fon. Elizabeth Jones Parry, Stad Madryn.  Fe’i adeiladwyd yn bwrpasol fel Tŷ Agweddi i gadw casgliad celf y wraig weddw ond er hynny, dywedir na chysgodd hi yno erioed.  Yn ôl y sôn, gellir gweld ysbryd y Fon. Love Jones Parry yn cerdded ar hyd pen grisiau’r oriel o bryd i’w gilydd hyd heddiw.

Ym 1896, gwerthwyd y maenordy i’r teulu Andrews o Gaerdydd.  Roeddynt yn deulu o entrepreneuriaid a hwy fu’n gyfrifol am ddatblygu ardal Marian y Môr ym Mhwllheli ac fe sefydlasant dramffordd a gai ei thynnu gan geffylau oddi yno i’r oriel.  Mae casgliad coeth iawn o lestri Abertawe a Nantgarw yn y Plas sydd ar fenthyg gan ddisgynyddion y teulu Andrews.

Heddiw, mae’n werth ymweld â’r oriel i weld yr arddangosfeydd misol gan brif artistiaid Cymru a thu hwnt. Yn ogystal, cynhelir nifer o ddigwyddiadau arbennig yno, yn cynnwys gweithdai celf i blant, cyngherddau, darlithoedd a ffeiriau celf ynghyd â nifer o weithgareddau eraill gydol y flwyddyn.   Mynediad i’r oriel am ddim.

Cinio: 

Peidiwch â gadael heb ymweld â’r ystafell de sydd wedi ennill gwobrau yn y lolfa haul odidog. Ceir yno brydau cartref gwerth chweil a dim ond cynnyrch lleol ffres a chynnyrch masnach deg a ddefnyddir yno.  Mae’r ffefrynnau yn cynnwys cacennau, a bobir yn ddyddiol, a phwdinau, er bod bwydlen lawn ar gael hefyd. Mae’n lle poblogaidd gydag ymwelwyr a phobl leol fel ei gilydd. Pan fo’r tywydd yn braf, gallwch fwynhau eich pryd bwyd y tu allan yn yr ardd restredig sy’n frith o blanhigion prin ac egsotig, tra’n mwynhau golygfeydd trawiadol o Eryri a Bae Ceredigion ar yr un pryd. 

Cysylltwch â:  Oriel Plas Glyn-y-Weddw, Llanbedrog, Pwllheli, LL53 7TT
Ffôn:  01758 740 763 
Oriel Plas Glyn y Weddw / e:  enquiry@oriel.org.uk

Prynhawn:  

Lleoliad: Nant Gwrtheyrn (Amser teithio o Lanbedrog – 35 munud, 14 milltir)

Yn ddi-os, Nant Gwrtheyrn yw un o brif leoliadau diwylliant Cymru. Mae’n ganolfan dreftadaeth a chanolfan iaith Gymraeg ac fe’i crëwyd mewn cyn bentref chwarel Fictoraidd sydd wedi’i ailwampio.   Mae’r lleoliad arfordirol yn un hynod gofiadwy ac mae yno deithiau cerdded hyfryd y gallwch eu mwynhau ar hyd y traeth ac yn y goedlan gyfagos. Mae buddsoddiad diweddar wedi golygu ei bod wedi bod yn bosib creu Canolfan Dreftadaeth, a agorodd yn 2003, sy’n dehongli stori’r Nant o Oes yr Haearn hyd heddiw.  Mae’r ffordd newydd sy’n arwain i’r pentref yn golygu ei bod yn llawer haws cyrraedd y pentref ac mae maes parcio ar gael yno erbyn hyn hefyd. Mae nifer o resymau pam y dylech ymweld â’r pentref ac mae’r ffaith bod mynediad i’r ganolfan yn rhad ac am ddim yn un ohonynt!  

Adeiladwyd pentref Nant Gwrtheyrn ym 1878 ac yn wreiddiol, roedd yno 26 o dai, siop, becws a maenordy – cartref Rheolwr y Chwarel. Yn ogystal, roedd capel yn y pentref a dysgwyd y plant gan y gweinidog.   Yn ei anterth, roedd oddeutu 200 o bobl yn byw yno. Erbyn y 1940au, roedd y chwarel wedi cau gan bod tarmac wedi disodli’r angen am setiau i wynebu ffyrdd. Gadawyd y tŷ olaf yn wag ym 1959. Yna, prynodd ymddiriedolaeth elusennol y pentref yn y 1970au ac ym 1982, cynhaliwyd y cwrs preswyl Cymraeg i Oedolion cyntaf yn Nant Gwrtheyrn. 

Mwynhewch baned o de, neu rywbeth cryfach, yng Nghaffi Meinir, bwyty trwyddedig y Nant.   Beth am eistedd y tu allan – dyma fan godidog i fwynhau’r olygfa. Enwyd y caffi yn Caffi Meinir oherwydd stori drasig Rhys a Meinir, cefnder a chyfnither a oedd yn byw yn y Nant. Syrthiodd y ddau mewn cariad a....Pan fyddwch yn ymweld â’r Nant, cofiwch holi am ddiwedd trist y stori neu ewch draw i:   Nant Gwrtheyrn

Byddwch yn siŵr o syrthio mewn cariad â Nant Gwrtheyrn ac, os byddwch yn penderfynu aros yno, mae llety 4 seren ar gael ar y safle.

Cysylltwch â:  Nant Gwrtheyrn, Llithfaen, Pwllheli, LL53 6PA
Ffôn: 01758 750334 
Nant Gwrtheyrn /  e:  post@nantgwrtheyrn.org