A   A   A
Aderyn Mynydd Rhiw Bird

Mae copa Mynydd Rhiw yn codi i 305m, ac yn cynnig lloches i bentref bach Y Rhiw, a leolir yn ne-orllewin Pen Llŷn. Mae'r ardal yn cynnig golygfeydd ysblennydd tuag at Eryri ac ystod eang o adar, ynghyd â chyfoeth o dreftadaeth ddiwydiannol a ddefodol cynhanesyddol.

Mae Mynydd Rhiw, Mynydd y Graig a Mynydd Penarfynydd yn ffurfio cyfres o gribau hir o graig igneaidd, sy’n ymestyn rhyw 3 milltir i'r môr ger Trwyn Talfarach. Mynydd Rhiw yw'r uchaf o'r tair crib ac mae brigiad amlwg Clip y Gylfinir ar y gorwel uwchben y pentref yn weladwy o bell ac agos. Nodwedd y gymuned hon yw caeau amgaeedig, ffermydd bychain a bythynnod un llawr, pob un yn ychwanegu at swyn sylweddol y dirwedd.

Ar lethrau awyr agored, gwyntog Mynydd Rhiw, o dan flanced o goreithin, mae claddgell o Oes y Cerrig, ynghyd â gweddillion chwareli Neolithig, o le daeth graen mân i gynhyrchu bwyeill cerrig. Yn rhyfeddol a soffistigedig, mae olion o weithgaredd cynhanesyddol hefyd yn cynnwys aneddiadau cytiau cylch o’r Oes Haearn, caerau a chaeau teras ar lethrau deheuol a dwyreiniol Mynydd y Rhiw, Penarfynydd a Mynydd y Graig.

Mae adar yn doreithiog o fewn y pentref ac ar y copaon cyfagos, lle gallwch arsylwi ar y Fronfraith a Brych y Coed. Mae’r Gylfinir yn nythu mewn llecynnau corsiog ac mae cân unigryw’r Cornchwiglod yn cael ei glywed wrth iddynt hedfan ar draws y caeau. Mae Llinosiaid Gwyrdd, Llinosiaid a  Llwydfronnau ynghyd â Chlochdariaid y Cerrig a Chreciau‘r Eithin yn nythu yn y llwyni eithin sy'n ffinio porfeydd y defaid. Mae adar ysglyfaethus yn cynnwys y Gwalch Glas, Cudyll Coch, Cudyll Bach a’r Bwncath. Ar y clogwyni gerllaw’r arfordir, mae Hebogiaid Tramor a Brain Coesgoch i’w gweld gyda Corhedyddion y Graig yn meddiannu'r creigiau uwchben y draethlin. Mae Mulfrain a’r Mulfrain Gwyrdd, Gwylogod, Llursod a Gwylanod y Penwaig i gyd yn nythu ar y penrhynion, fel y gwna Adar Drycin y Graig. Mae Mynydd Rhiw hefyd yn gartref i’r ysgyfarnogod gosgeiddig a sionc.

Ar lethr deheuol y bryn saif Plas-yn-Rhiw, sydd bellach yn eiddo i'r Ymddiriedolaeth Genedlaethol. Mae’r Plas yn edrych dros Borth Neigwl ac yn brolio gerddi hyfryd yn ogystal â hanes diddorol. Mae cyfleusterau parcio ar gael yma, mae lleoedd fodd bynnag yn gyfyngedig. 

Mae digon o gyfleoedd ardderchog i fynd am dro, yn enwedig yn ystod diwedd yr haf pan mae llethrau Mynydd Rhiw yn drwm dan flodau bywiog y Grug. Mae'r llwybr mwyaf uniongyrchol yn dilyn y trac sy'n gwasanaethu'r mast radio ger y copa. Ar ddiwrnod clir, gellir gweld cyn belled â Mynyddoedd Wicklow yn Iwerddon.

Adran Economi a Chymuned, Cyngor Gwynedd, Caernarfon LL55 1SH | Hawlfraint © Cyngor Gwynedd 2017 | Telerau ac Amodau | Preifatrwydd  | [email protected] | 01286 679686
GwyneddConwy