A   A   A
Safle Castell Dolbadarn Site

Mae Castell Dolbadarn yn sefyll fel gwyliwr unig ar graig megis ceidwad bwlch garw, hardd Llanberis. Yn edrych dros Lyn Padarn, mae'r cadarnle wedi'i leoli rhwng Caernarfon ac Eryri, a chaiff ei gydnabod fel un o drysorau gorau Gogledd Cymru.

Adeiladwyd gan dywysog nerthol Cymru, Llywelyn ab Iorwerth ('Llywelyn Fawr') yn gynnar yn y 13eg ganrif, ac roedd yn hanfodol yn filwrol ac fel symbol o rym ac awdurdod Llywelyn.  Wrth i’r garaswn fyw mewn man o werth strategol, roedd yn ei ganiatáu i warchae symudiad trwy’r rhan hon o'r gogledd. Roedd nid yn unig yn dramwyfa i galon tiroedd cyfoethog Tywysog Llywelyn ar Ynys Môn, ond hefyd yn brif gyswllt i weddill Cymru.

Yn syml o ran ei gynllun, mae’r crair gwych hyn yn parhau i fod mewn cyflwr solet gan ddangos maint dylanwad a dyfeisgarwch Llywelyn er i'r castell ragflaenu amddiffynfeydd Saesneg y goncwest Edwardaidd. Mae tŵr enfawr crwn yn dominyddu’r castell, ac yn codi i uchder sylweddol o 50 troedfedd (15.2m). Mae’r hanesydd Richard Avent o'r farn ei bod "yr enghraifft orau sydd wedi goroesi o dŵr crwn Cymreig". Mae’r nodwedd ragorol hyn yn amgáu cyfres gymhleth o siambrau. Roedd y fynedfa ar y llawr cyntaf wedi ei amddiffyn yn drwm, gyda’r porthcwlis a barrau cryfion yn cloi drysau cadarn. Yn wreiddiol roedd yna ddau dŵr hirsgwar ychwanegol gyda neuadd fawr a waliau llen ond ychydig o’r gweddillion sydd ar ôl.

Bu farw Llywelyn Fawr yn 1240 a 15 mlynedd yn ddiweddarach enillodd ei ŵyr, Llywelyn ap Gruffudd (Llywelyn Ein Llyw Olaf), oruchafiaeth dros Wynedd trwy garcharu ei frawd Owain Goch am fwy na 20 mlynedd yn nhŵr  Dolbadarn. Yn dilyn marwolaeth Llywelyn ap Gruffudd, gwnaeth ei frawd arall, Dafydd ap Gruffudd, un ymdrech olaf i ennill annibyniaeth o reolaeth y Saes, ond fe gipiodd fyddin Edward I y castell ym 1283. Ar ôl gorchfygu Gwynedd, canolbwyntiodd Edward 1 ei sylw ar ddatblygu castell ei hun yng Nghaernarfon. Ysbeiliwyd Dolbadarn Castell, oedd bellach yn wag, ar gyfer ei garreg adeiladu a thrawstiau pren. Wedi'i ysbrydoli gan hanes carchariad Owain Goch, wnaeth yr arlunydd tirwedd ramantaidd enwog JMW Turner nifer o frasluniau o’r castell yn ystod y 1700au diweddar.

Mae’n rhad ac am ddim i ymweld â Chastell Dolbadarn, ac mae ond yn ddringfa fer o'r maes parcio sydd ar draws y ffordd o fynedfa'r castell. Mae'r maes parcio hwn hefyd yn gyfleus ar gyfer ymweld â Llyn Padarn, Llyn Peris a Pharc Gwledig Padarn, yn ogystal â Rheilffordd Mynydd yr Wyddfa, Mynydd Gwefru a Rheilffordd Llyn Llanberis.

Adran Economi a Chymuned, Cyngor Gwynedd, Caernarfon LL55 1SH | Hawlfraint © Cyngor Gwynedd 2017 | Telerau ac Amodau | Preifatrwydd  | twristiaeth@gwynedd.llyw.cymru | 01286 679686
GwyneddConwy